રાજધાની દિલ્હીના કિશનગંજ વિસ્તારમાં એક એવો કિસ્સો પ્રકાશમાં આવ્યો છે જેણે માત્ર વહીવટીતંત્રને જ હચમચાવી નાખ્યું નથી, પરંતુ સમગ્ર શહેરમાં પાણીની કટોકટીની ગંભીરતા પર પણ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. અહીં એક ખાનગી વ્યક્તિ દ્વારા દરરોજ પાંચ લાખ લિટરથી વધુ ભૂગર્ભજળનો ગેરકાયદેસર રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ સનસનાટીભર્યા ખુલાસા બાદ, નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલે કડક વલણ અપનાવ્યું છે અને દિલ્હી સરકાર સહિત સાત મુખ્ય વિભાગો અને અધિકારીઓને નોટિસ ફટકારી છે. આમાં દિલ્હી સરકારના પર્યાવરણ વિભાગના મુખ્ય સચિવ, સેન્ટ્રલ ગ્રાઉન્ડ વોટર ઓથોરિટી (CGWA), દિલ્હી પ્રદૂષણ નિયંત્રણ સમિતિ (DPCC), દિલ્હી જળ બોર્ડ (DJB), મધ્ય દિલ્હીના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ, દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (MCD) ના કમિશનર અને આરોપી વ્યક્તિ હેમંત ઉર્ફે બિટ્ટુનો સમાવેશ થાય છે.
આ મામલો કેવી રીતે પ્રકાશમાં આવ્યો?
કિશનગંજ વિસ્તારમાં એક વ્યક્તિ ગેરકાયદેસર રીતે મોટા પાયે ભૂગર્ભજળનું ઉત્ખનન કરી રહ્યો છે અને તેનો વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ માટે ઉપયોગ કરી રહ્યો છે, એવો આરોપ લગાવતી પત્ર અરજી NGTને મળ્યા બાદ આ મામલો પ્રકાશમાં આવ્યો. પત્રમાં ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે જો સમયસર પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો આ વિસ્તારનું ભૂગર્ભજળ સંપૂર્ણપણે અદૃશ્ય થઈ શકે છે.
NGTનું કડક વલણ
કેસની સુનાવણી કરતી વખતે, ન્યાયાધીશ અરુણ કુમાર ત્યાગી અને નિષ્ણાત સભ્ય ડૉ. અફરોઝ અહેમદની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે પ્રથમ દૃષ્ટિએ આ કેસ પર્યાવરણીય નિયમોનું ગંભીર ઉલ્લંઘન લાગે છે. NGT એ તમામ સંબંધિત પક્ષોને 21 મેના રોજ આગામી સુનાવણી પહેલાં તેમના જવાબો દાખલ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
તપાસ માટે સંયુક્ત સમિતિની રચના
આ મામલાના તળિયે જવા માટે NGT એ એક સંયુક્ત સમિતિની પણ રચના કરી છે. આ સમિતિમાં કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ, દિલ્હી જળ બોર્ડ અને સંબંધિત જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટના પ્રતિનિધિઓનો સમાવેશ થશે. NGT એ નિર્દેશ આપ્યો છે કે આ સમિતિ આરોપી હેમંત ઉર્ફે બિટ્ટુને પૂર્વ સૂચના આપ્યા પછી સ્થળનું નિરીક્ષણ કરે, અરજદાર અને આરોપી બંનેની હાજરીમાં હકીકતલક્ષી સ્થિતિની તપાસ કરે અને યોગ્ય ઉકેલ સૂચવતો અહેવાલ એક અઠવાડિયાની અંદર રજૂ કરે.
કાયદો શું કહે છે?
ભારતમાં ભૂગર્ભજળના ઉપયોગ અંગે કડક નિયમો છે. સેન્ટ્રલ ગ્રાઉન્ડ વોટર ઓથોરિટીની પરવાનગી વિના ભૂગર્ભજળ કાઢવું ગેરકાયદેસર છે, ખાસ કરીને જ્યારે તેનો ઉપયોગ વ્યાપારી હેતુઓ માટે થઈ રહ્યો હોય. આમ છતાં, આ પ્રકારનું ખુલ્લેઆમ ઉલ્લંઘન માત્ર વહીવટી નિષ્ફળતાને જ ઉજાગર કરતું નથી, પરંતુ આવનારા સમયમાં દિલ્હી માટે પાણીના સંકટની મોટી ચેતવણી પણ છે.